Voorganger: ds. Rein Algera
Lezing: het verhaal van de olijftak en de regenboog in Genesis 8                                 
Thema: jij kunt de wereld mooier kleuren (uit Herman van Veen, ‘Anne’)

Goed en kwaad. Daar gaat het begin van de bijbel bij uitstek over.
Genesis vertelt dat de mensen in den beginne het verschil tussen goed en kwaad niet kenden.
En eigenlijk betekent dat, dat mensen het kwaad niet kenden.
Want de mens leefde toen in een wereld waarvan God zag dat het goed was.
En God wilde dat de mens het kwaad niet zou kennen.
De schrijver van Genesis gebruikt daarbij het beeld van een boom met vruchten.
En God zegt: eet van alle vruchten, maar eet alleen van die ene boom niet, want dat zal je kwaad doen.
Maar God graaft er geen sloot omheen, hij schept geen hek van prikkeldraad, hij vraagt het de mens alleen.

Maar tegen die stem klinkt er een andere. Die van een slang in de boom die zegt: wel doen, juist eten, want dan zul je zijn als God zelf!Die stem pakt de mens op zijn zwakke plek: onze onvrede met onszelf. Met wie en wat we zijn.Was ik maar ouder, denk je eerst. Was ik maar jonger, denk je later. Of: was ik maar die ander…
Een gemeentelid vertelde me ooit:
ik had net een hele drukke week en de kinderen waren onmogelijk lastig. In arren moede heb ik ze toen maar in de auto geladen om naar een speeltuin te gaan. Daar was ik helemaal niet voor in de stemming en ik had er totaal geen tijd voor. Toen ik zelf instapte kwam een vrijgezelle vriendin langs op de fiets. Heerlijk ontspannen en lekker bruin. Wel, toen had ik heel, heel graag met haar willen ruilen…Later sprak ik die vriendin en ze zei tegen me: toen ik jou met de kinderen weg zag gaan, was ik echt  jaloers en dacht ik: wat zou ik heel, heel graag in jouw schoenen staan…Twee mensen die de ander willen zijn, op het zelfde moment…Daar bij die boom in het paradijs zegt de slang: jij kunt meer dan een ander zijn, jij kunt als de Ander zijn, met een hoofdletter, als God zelf…  

Hoe dat afloopt weten we. De mens die ´de Ander´, die als God wil zijn, plukt de vruchten van het kwaad. En daarmee is de gemeenschap met God kapot. De mens ontdekt de naaktheid van het bestaan zonder de vertrouwensband met God. 

En daarna gaat het door met mensen die een ander willen zijn. Kaïn benijdt zijn broer Abel zijn en slaat hem daarom dood. En zo gaat het van kwaad tot erger. Net al ‘in den beginne’ kijkt God naar de wereld. Maar het is niet meer goed. De Heer zag dat alle mensen op aarde slecht waren; alles wat ze uitdachten was steeds even slecht. Dan schetst de schrijver van Genesis dat rauwe beeld van hoe God zijn tranen van teleurstelling de vrije loop laat en de aarde onder water stroomt.

Maar in al dat doodsverdriet over de mislukking van het schepsel mens is er één teken van hoop die doet leven: Noach. Van hem vertelt de schrijver dat hij een ´tsaddik´ was.Een rechtvaardige, ‘een rechtschapen man’ in het Nederlands.En dat is een belangrijk begrip in de bijbel.Want een rechtvaardige, een tsaddik, is iemand die blijft doen wat recht is, ook al vind iedereen wat ´on-recht´ is heel gewoon. Een ´tsaddik´ is een Adam, een Eva die niet van de verlokkelijke vruchten van de boom gegeten heeft. Niet omdat die er niet lekker uit zien, niet omdat hij een beter mens zou zijn,  of omdat hij zo veel kan, maar misschien wel ten diepste omdat hij niet hoeft te zijn als die ander.

De aarde was vol van gewelddaden, zegt de schrijver over de tijd van Noach. En
geweld wordt natuurlijk altijd gebruikt om te krijgen wat van een ander is. Je wordt een beetje ´de ander´ door te bezitten wat van hem was.Noach is een tsaddik. En dat is iemand die daar niet aan mee doet, ook al vindt iedereen het gewoon.Hij of zij hoeft niet iets van een ander te hebben, niet met een ander te ruilen.Hij of zij is nog mens naar Gods beeld, als in het begin, toen God zag dat het goed was.De rechtvaardige laat keuzes niet bepalen door de publieke opinie, maar door het geweten, door de stem van God. God had gezegd dat al dat geweld, al dat onrecht uiteindelijk leidt tot de ondergang van de mens. En als een teken van verzet en daarmee van hoop bouwt Noach zijn ark. Tot spot en hoongelach van alle anderen. 

Maar als het dan echt donker wordt, dan lacht dan niemand meer. Alleen de overtuiging van die ene tsaddik – die iedereen voor een dwaas hield – overleeft.
En daarmee zegt de schrijver ten diepste: wie leeft als een tsaddik bewaart de band met God.
Alleen in trouw aan de gerechtigheid, en daarmee aan God, ligt de toekomst voor de mens.Dat is jouw leven, jouw wereld kleuren naar de kleur van Gods hart.

Wel, en dan is de vraag natuurlijk: en wat moeten wij daar nu mee, voor onszelf en naar onze kinderen toe. Lijkt zo´n Noach-figuur eigenlijk niet veel te ver weg en buiten ons bereik?Ach, weet u: het bizondere van zo´n tsaddik in de bijbel, het bizondere van mensen als Noach, als Mozes, als de profeten is niet dat ze onfeilbaar of onkwetsbaar zijn. In tegendeel; al die verhalen vertellen telkens weer ook over de zwakke kanten van deze helden-van-het-geloof. Nee, het gaat niet om onkwetsbaarheid of onfeilbaarheid. Ten diepste gaat het er om, dat ze niet onverschillig werden over de gerechtigheid die God voor zijn wereld wil. En met vallen en opstaan, met vele diepe dips en een paar bizondere hoogtepunten in hun leven hebben ze daar aan vast gehouden. Als we in een dienst als vandaag elkaar en onze kinderen iets willen meegeven, dan ligt het daarin. Waar staan we voor als mensen uit de boot vallen.Kinderen die gepest worden, ouderen waar niemand naar om kijkt.Of de mensen die Jezus - de tsaddik bij uitstek – noemt: mensen die niet te eten en te drinken hebben, de zieken en de gevangenen, mensen zonder kleding en zonder onderdak.  Leren we dan de kinderen dan vooral onze algemeen geaccepteerde excuses: - ach, een druppel op een gloeiende plaat, - al te goed is buurmans gek, - heus, je kunt niet de hele wereld op je nek nemen. Of vertellen we hen dan ook  - een verhaal als dat van Noach, de tsaddik, - woorden als die van Jezus over liefde en gerechtigheid, - die ene, alle onverschilligheid doorbrekende kernzin uit het joodse geloof:   wie één mens redt, heeft de wereld gered. De regenboog is een teken van hoop: jij kunt de wereld mooier kleuren!Wat een mooi beeld van geloven, van de nabijheid van God.Want alle kleuren samen zijn zij deel van het licht.Blauw mag ten volle blauw zijn. En rood rood. En groen groen. De ene kleur hoeft de ander niet te zijn.  

Jouw eigen kleur van leven
is uniek en onmisbaar teken
in Gods boog van hoop
die de aarde omspant.